داداش کوچولو

روشهای غلبه بر اضطراب های آزمون


نبض تشویش در روز امتحان

عکس:مسعود خامسی پور
هانیه ورشوچی
دانش آموزان و دانشجویان از شنیدن اعلام موعد امتحانات، نگران و مضطرب می شوند، علت در این است که ما با دید مثبت و سازنده به امتحانات نگاه نمی کنیم و در برخی موارد معلمان و خانواده نیز به این نگرانی دامن می زنند و آن را تشدید می کنند.
دانش آموزان باید از امتحان به عنوان انگیزه ای برای مطالعه مرور مطالب درسی استفاده کنند و از آن به عنوان معیاری برای سنجش میزان دریافت مطالب و همچنین نقاط ضعف بهره جویند، در واقع امتحانات، بهانه خوبی برای مطالعه مرتب و جدی است، دانش آموز باید از این محرک به خوبی استفاده باید از این محرک به خوبی استفاده کرده و مطالب را مرور و تکرار نماید و از آن لذت ببرد.
امتحان وسیله رسیدن به اهداف زیادی است که افراد به دنبال آن هستند. در واقع با امتحان درمی یابیم روش مطالعه، اطلاعات و فعالیت هایمان ضعیف است یا باید اصلاح شود. امتحانات امری طبیعی و عادی است و دانش آموز را به فعالیت بیشتر وامی دارد. دکتر هوشنگ قره خانی «عضو هیأت علمی دانشگاه» و «روان شناسی مرکز مشاوره پیشرو» در این خصوص می گوید: «عوامل مختلفی در موفقیت در امتحان نقش دارد. چنانچه بخواهیم با نگرش سیستمی به این پدیده بنگریم بایستی بگوییم که موفقیت در امتحان خود یک سیستم است که از مجموعه ای از سیستم های کوچکتر شکل گرفته است، که هر یک از این اجزاء تشکیل دهنده نقش و اهمیت ویژه ای در موفقیت امتحان دارد.»وی می گوید: «هدف و انگیزه یکی از اجزای تشکیل دهنده این سیستم است. هنگامی که فرد به جایگاه علم در جهان امروز واقف است هدف خویش از درس خواندن را می داند، در نتیجه بهتر تلاش و کوشش می نماید.»
وی یکی از عوامل مؤٍثر در خوب یادگرفتن را دقت و تمرکز عنوان می کند و می گوید: «تمرکز حواس برای بخاطر سپردن و یادآوری مطالب ضروری است. در واقع تمرکز از فکر کردن به امور جزئی هنگام درس خواندن جلوگیری می نماید.» دکتر قره خانی توصیه می کند: «کسانی که در هنگام مطالعه افکار مزاحم به سراغ آنها می آید این افکار را با ماژیک و درشت روی یک صفحه کاغذ بنویسند و کنار دست خود بگذارند و پس از اتمام ساعت مطالعه آن کاغذ را بردارند و در زمان استراحت به آن موضوعات فکر کنند یعنی فکر را تربیت کنند که مسائل جدی را از غیرجدی تفکیک نماید.»
برنامه ریزی صحیح درسی از ارکان اصلی موفقیت در امتحان است. بهتر است دانش آموز زمان باقی مانده تا امتحانات را به هر کدام از دروس اختصاص دهد، دکتر قره خانی در این خصوص می گوید: «مشاهده می شود دانش آموزانی برای مطالعه از صبح تا شب برای یک درس برنامه ریزی می کنند در حالی که از نظر روان شناسان یادگیری شیوه متراکم درس خواندن مطلوب نیست. بلکه بهتر آن است دروس را به طور متفرق با تنظیم آسان، دشوار مطالعه نمائیم و در تنظیم برنامه اولاً درس مشکل تر را صبح قرار دهیم و ثانیاً بعد از مطالعه یک درس دشوار که مستلزم قواعد حل مسئله است بعد از یک درس خواندنی و ساده تر منظور نمائیم.»
وی اضافه می کند: «مطالعه تا دیر وقت و بیشتر از نیمه شب چندان مفید و مؤثر نخواهد بود. همچنین خواب بعد از ظهر بیشتر از ۳۰ دقیقه چندان مفید نیست زیرا مطالعات نشان داده است خواب بعد از ظهر سبب تغییر شیمیایی مغز می گردد و مدت ها پس از خواب طول می کشد تا مغز به کارکرد عادی خود برگردد، به همین علت توصیه می شود بعد از ناهار استراحت چشمی و ۳۰ دقیقه داشته باشند.»
این استاد در خصوص روش های صحیح مطالعه می گوید: «در مرحله اول مطالب را اجمالی مطالعه نمائیم، خواندن اجمالی جهت پی بردن به ساختمان کلی مطالب و آشنایی کلی با محتوا صورت می گیرد، در مرحله دوم به عمیق خوانی مطالب بپردازیم در واقع در این مرحله هر پاراگراف را به دقت خوانده و مطالب ریز آن را مشخص می نمائیم. در مرحله سوم علامت گذاری و حاشیه نویسی و مرحله چهارم به تهیه برگه ها و نکته ها می پردازیم که همیشه قبل از امتحان می توان به آنها مراجعه نمود و مطالب را به راحتی مرور کرد.»وی ادامه می دهد: «در هنگام مطالعه از بلند خواندن و قدم زدن خودداری نمائید، زیرا این امر نه تنها مفید نیست بلکه باعث به هدر رفتن انرژی و حفظ طوطی وار مطالب می گردد و در واقع در وضعیتی که فرد پشت میز می نشیند و راه نمی رود، شش ها امکان اکسیژن گیری بهتری پیدا می کنند و ستون فقرات و چشم ها در وضعیت مناسب تری از نظر یادگیری قرار می گیرند که هم خستگی کمتری را به دنبال دارد و هم آسیب کمتری به بدن می رساند.»
لیلا رئوف مقدم «کارشناس ارشد برنامه ریزی آموزشی» و مدرس در خصوص راهکارهای موفقیت در امتحان می گوید: «با شروع فصل امتحانات نباید فرصت را از دست داد، دانش آموز موفق کسی است که از فرصت هایی که به ظاهر کوچک و کم ارزش هستند، استفاده کند.
دانش آموز باید یک برنامه دقیق برای آمادگی قبلی امتحان برای خود بنویسد تا اگر در طول سال به هر علتی درس نخوانده است در این زمان جبران شود.»
وی می افزاید: «دانش آموز باید دروس را اولویت بندی و فهرست بندی نماید و آنها را به ترتیب در روزهایی که فرصت دارد مرور کند در غیر این صورت در شب امتحان باید مطالب کتاب مربوطه را براساس سنگینی مطالب و محتوای درس برای هر فصل تقسیم بندی نماید.»
رئوف مقدم اضافه می کند: «به این ترتیب با تقسیم کل زمانی که برای درس خواندن دارد دیگر به کمبود وقت برخورد نمی کند.»این کارشناس می گوید: «در زمان امتحانات ضروریست دانش آموز محلی را برای درس خواندن خود انتخاب کند که کمتر عبور و مرور صورت گیرد و نور کافی و حرارت ملایم نیز داشته باشد.»
وی می گوید: «باید به خاطر داشته باشیم خواندن بار دوم کم اهمیت تر از مطالعه بار اول نیست. این در حالی است که برای راحت تر انجام دادن مطالعه بار دوم بهتر است در مطالعه بار اول نکته های مهم را علامت بزنیم تا در بررسی بعدی روی این نکته ها دقت بیشتری داشته باشیم. همچنین بعد از خواندن هر مطلب چکیده ای از مطالب مهم را بنویسیم، این کار به دانش آموز در مرور بار دوم یاری می رساند.»
لیلا رئوف مقدم می گوید: «اگر مطالبی را که قرار است یادگرفته شود ابتدا یک بار به طور کامل مطالعه کنید، سپس به بررسی اجزاء بپردازید. نه تنها مطالب را با معنی تر فرامی گیرند بلکه آن را به مدت بیشتری در ذهن خود نگاه می دارید زیرا این کار باعث فهم و بصیرت بیشتر می شود.»
با رسیدن فصل امتحانات مشاهده می کنیم، خیلی از افراد شب های امتحان تا دیر وقت بیدار مانده و صبح زود نیز از خواب بیدار می شوند. حتی عده ای از قهوه جهت بیشتر بیدار ماندن استفاده می نمایند. رئوف مقدم در این خصوص می گوید: اگر فرد به اندازه کافی نخوابد. میزان دقت و تمرکزش پایین خواهد آمد در این حالت ممکن است مطالبی را که خوب یادگرفته است، ناقص به یاد بیاورد. در این حال به افراد توصیه می شود در شب امتحان آسوده بخوابند تا شاداب تر سر جلسه حاضر شوند. وی در خصوص آمادگی برای سر جلسه در پایان خاطر نشان می سازد: امتحانات به ما نقاط ضعف و قدرت را نشان می دهد، در نتیجه دلیلی برای اضطراب وجود ندارد، علی الخصوص زمانی که با یادگیری و مطالعه کامل دروس در سر جلسه امتحان حاضر شده باشیم. در پایان اینکه مطالعه مطالبی را که انتظار دارید جزء سئوالات امتحانی باشد مؤثر است اگر چه پیش بینی دقیق سئوالات امکان پذیر نیست ولی می توانید محدوده سئوالاتی را که در امتحان مطرح خواهد شد حدس بزنید و بیشتر به آن بپردازید. همچنین اوراق امتحانی گذشته را به دقت خوانده و مرور کنید تا اشتباهاتی که در آنها داشته اید دوباره تکرار نکنید. بکوشید تا در سر جلسه امتحان آرامش خود را حفظ کنید. زیرا هیجان و اضطراب مانع تمرکز حواس است. اضطراب یا نگرانی بیش از حد به هنگام امتحان مانع درست به کار بردن آن مقدار دانشی است که فرا گرفته اید. از آنجا که امتحانات اساس کار ارزشیابی تحصیلی است و از آن برای تعیین موارد قدرت و ضعف تحصیلی دانش آموزان خواه و ناخواه، هنوز نظام نمره های امتحانی به کار می رود، پس چه بهتر که با فراگیری فنون صحیح امتحان دادن، سوابق تحصیلی خوب و درخشانی از خود به جای بگذاریم و در این رقابت، پیروز میدان باشیم.
به نقل از روزنامه همشهری ٩/٣/١٣٨٥